Yeni Dünyada Kalvinizm

[Faruk Çelebi]

(I ) Roma Katolikleri, büyük gruplar halinde Güney Amerika'ya ve aynı zamanda Kuzey Amerika'ya da yerleştiler. Bu büyük gruplar arsına Calvinistlerin de geldiğini görüyoruz. 1607-1608 yılarında, İngilizlerin, Jamestown'a geldiğini biliyoruz. Aynı zamanda birçok kızılderili de - bu arada - Müjde'yi duymuştu. İlk Protestan grup, Atlantik sahillerine yerleşiyor. Bu sırada Fransız Katolikleri de, Quebec bölgesine yerleşiyor.

Gerçekte Amerikaya gelenlerin iki büyük nedeni vardı: Biri, Tanrı. Diğeri, altındı. Büyük bir özgürlük alanı söz konusu olduğundan; kolaylıkla ve serbestçe inançlarını yayıyorlar ve yerlilerle paylaşıyorlardı. Elbette maddi amaç ve dini amaç, zaman zaman birbirine karışıyordu.

İlk dönemde, birçok farklı Calvinist grupların geldiğini görüyoruz.İlk Calvinistler, aslında British Isles'den değil de, Fransa'dan gelmişlerdi. Bu insanlar, Cenevre'de eğitim görmüş önderler öncülüğünde Brezilya'ya ulaşmışlardı ( 1555 ). Brezilya'nın yerlilerine Müjde ile ulaşmaya çalıştılar. Ama bu grup, bir türlü bölgeye yerleşemedi. Daha sonra bu grup ( Huguenots'lar ) Güney Carolina'ya ( 1562 ve 1565 ) 'de Florida'ya yerleştiler.

1685'te de Fransız Protestanlarının gördükleri eziyetlerden kaçarak yeni dünyaya göç ettiklerini görüyoruz. Bu gelen Fransız grubu, Anglikan ve Presbiteryendiler.

Bugün hala o dönemin Huguenot'larına ait kilise, Güney Carolina'da Charleston'da bulunmaktadır. Anglikanlarsa, daha ziyade, Virginia'ya ve oradan da güney kolonilere yerleştiler. Bu gelen grupların arasında, Anglianlarla birlikte Püritanlar da vardı. İngiliz kilisesine ait bu iki grup, her zaman, iyi geçinemediler.

O dönemde, bir Pocahontaslı ile evli John Rolfe de Anglikan kilisesinden püritan olarak gelen bir kişiydi. Virginia'da bir havari gibi kabul edilen Alewander hitaker'ı görüyoruz ( 1611 ). Bu kişi de Püritan Presbiteryen olarak bu bölgede Tanrı'ya hizmet ediyordu. fakat bölgedeki Anglikan etkisi nedeniyle Virginia'da Püritanlar, çok tutunamadılar. Buradaki durum da, İngiltere'deki durum gibiydi. Püritanların buradan Maryland'a ve daha özgür kolonilere göçtüklerini görüyoruz. Aslında Maryland'da Amerika'nın en yaygın Roma Katolik yerleşimi vardı. Bu nedenle Püritanların, bir kısmı oradan Pensilvanya'ya göç ettiler.

Görüldüğü gibi Püritanlar, Amerika'nın en etkin Calvinistleriydi.

Rab'bin sevgi ve ışığının sarmalında kalınız.

[Faruk Çelebi]

Bildiğiniz gibi 1. James, Püritan hareketi görmemezlikten gelmişti. 1. Charles, her ne kadar onları kale aldıysa da, kendi siyasi sorunları nedeniyle bunu sürdüremedi. Stuart politikaları da, sonunda, Püritanların 1630'da Amerika'ya toplu göçlerine ne den oldu ve onlar, New England bölgesine büyük gruplar halinde yerleştirler.

Aslında bu gelen gruplar arasında Robert Browne'u izleyenler, yani ayrılıkçılar vardı ve İngiliz kilisesini oluşturmak istemediler. Bu kişiler, İngiltere'de kilisedeki reformu bekleyecek halleri yoktu. hatta bu grubun Hollanda'ya kaçmış grubu da Amerika'ya gelip Plymouth bölgesine yerleşmişti.

Mart 1639'da, ilk Baptist kilisesi, Amerika'da kuruldu. Bu yer, Providence Rhode Island'daydı. Massachusset körfezinde Anne Hutchens'in Püritanlardan farklı bir ilahiyat geliştirmesi, bölgedeki inanç çoğulculuğunu geliştirmişti.

New England'da Püritanizm Cambridge Platform'unda 1646'da birleştiler. Westminster İnanç açıklaması, burada kabul edilmişti. Püritanlar, özellikle, New England bölgesinde Amerika için imanlı bir aile, imanlı bir yerel toplum portresi çizerek samimi, sıcak imanlı bir Hristiyan kültürü oluşturdular.

1638'de Harvard Üniversitesi'nin kurulmasına neden oldular. Bu okul püritan önderlerin yetiştirildiği bir okul olarak başladı. Bugün bazı resimlerde görmüşsünüzdür, sade, beyaz küçük kiliseler inşa ettiler. Çok şirin görünümlü bu küçük kiliseler, New England'ın her yanına yayıldı. Aynı zamanda renkli camlar kullanmıyorlardı. bunun nedeni, vitrayları sevmemekten değildi. Aksine imanlılar, ibadet esnasında Kutsal Kitap'larını okuyabilsinler diye böyle bir uygulamaya gitmişlerdi.

Salem'de 1690 yılında olan ve cadılara karşı girişilen hareketlerde, Püritanların başı çekmesi ve 20 kadar cadılıkla uğraşan kişinin öldürülmesi, Püritanların oldukça dar görüşlü ve radikal olarak da algılanmalarına neden olmuştu.

New England bölgesine gelen diğer grup ise Presbiteryenler ve Hollanda reformcularıydı. Anglikanlar, güneyde; püritanlar, kuzeyde yerleşmişler ve Hollanda Reform Kilisesi mensupları ile Presbiteryenler ise, orta kolonilerde yer almışlardı.

İlk Presbiteryen kilisesi, 1640 yılında Long Island bölgesinde oluşmuştu. İskoçların göçü ile de yine birçok Presbiteryen ailelerin Atlantik kıyısına yerleştiklerini görüyoruz. 1706 yılında ilk oturum oluştu. Daha sonra genel oturum, 1717'de Filedelfiya kentinde kuruldu. Daha sonra İskoçya Presbiteryenleri, Bağımsız Presbiteryenler, Reform Kiliseleri ve Antlaşmacı Presbiteryenler, geldiler. Bütün bu kiliseler, Amerika'nın her yanına yayıldılar.

İlk Hollanda Reform Kilisesi, New Amsterdam'da 1628'de kuruldu. İngilizlerin şehiri ele geçirmesiyle, bu kent New York adını aldı. Daha sonra bu Hollanda kökenli Reform kilisesi, Reformed Church in Americ adı altında toplandı. Alman Reorm kilisesi de, Amerika'ya ulaşmıştı.Daha sonra bu kilise, United Church of Christ adını aldı ve günümüze kadar gelmiştir.

Görüldüğü gibi Mesih İsa'nın birçok irili ufaklı kiliseleri, Mesih'in samimi tanıkları aracılığıyla bu yeni kıtanın her bir köşesine farklı kilise isimlerinde hatta renklerde de olsa yayılmışlardı.

Kısacası bütün farklı diyarlardan koparak gelen Mesih'e ait olan imanlılar, kiliselerini ve hatta kültürel anlayışlrındaki kilise renklerini bu yeni dünyaya taşımışlardı. ( MINTS )

Rab'bin sevgi ve ışığının sarmalında kalınız.